Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng thừa cân, béo phì ở học sinh tiểu học. Nhiều phụ huynh than bé ăn ít, nhưng không hiểu vì sao bé ục ịch. Thực tế, đến bữa tối bé không ăn nhiều, nhưng từ lúc tan học đến giờ ăn bé đã kịp “măm” hai bữa phụ. Có phụ huynh còn bỏ vào cặp con bốn hộp sữa để phòng ở trường… thiếu chất. Những bữa phụ của gia đình xem ra không nhiều, nhưng đã hình thành thói quen ăn uống, khi thiếu, trẻ sẽ… nhớ và tự tìm đồ ăn thức uống có sẵn tại căng tin (nếu ở trường) và trong tủ lạnh (nếu ở nhà). Bị thừa cân, béo phì khi còn quá nhỏ sẽ ảnh hưởng đến chất lượng sống sau này vì các loại bệnh như: tiểu đường, cao huyết áp, rối loạn mỡ máu… Điều đáng ngại hơn cả là béo phì làm tăng nguy cơ vô sinh, ảnh hưởng đến chất lượng dân số. Chương trình Dinh dưỡng học đường đã và đang là một giải pháp can thiệp cho vấn đề này ở trẻ. Cụ thể, các bữa ăn cho bé phải nấu bằng muối iốt để các bé không bị thiếu iốt (cơ thể không dự trữ iốt, ăn ngày nào xào ngày ấy), tăng vận động (ở những cơ sở chật hẹp thì thực hiện thể dục giữa giờ, nhảy tại chỗ…).
Phần giữ cân còn lại là việc của… gia đình. Trước hết, cần nhận định xem con mình có trong đối tượng cần “thay mỡ bằng thịt” hay không, qua các điểm sau: quần áo lớn hơn từ một-hai cỡ so với các bạn cùng tuổi, hay kêu đói, xem ti vi, vi tính hơn hai giờ/ngày. Những bé bắt đầu thừa cân rất dễ nhận biết, đó là sự lười di chuyển, nếu sai bảo bé lấy đồ vật gì, bé sẽ tìm cách thoái thác. BS Ngọc Diệp hướng dẫn: “Vòng bụng các bé ở bất kỳ tuổi nào mà trên 80cm là đã bị béo phì”.
Hiện, không ít phụ huynh thấy con bị béo phì đã áp dụng kỷ luật sắt bằng cách cho con ăn rất ít, hoặc ép bé ăn các loại bột quảng cáo giảm cân. Điều này dẫn đến tình trạng bé ăn nhiều hơn khi có… cơ hội. Vì vậy, điều cần làm là thay đổi thói quen ăn uống của các bé. Chỉ cho uống nước đun sôi để nguội, không uống các loại nước có đường. Uống sữa hai lần mỗi ngày. Tăng cường ăn rau và các loại trái cây. Các bé tuổi này thường thích ăn trứng và thịt, không thích ăn cá. Vì thế, nên tập cho các bé ăn cá. Lập hẳn “chiến dịch” nấu các món ngon từ cá như: chả cá thát lát xốt cà chua, cá thu rim, chả cá chiên, canh cải cá rô, riêu cá chép… Nếu các bé chưa quen ăn cá, có thể khởi đầu bằng các loại cá hộp xương đã mềm, vị cũng dễ ngon miệng nhưng cần nấu thêm cà chua và các loại đậu để tăng cường chất xơ, thêm sinh tố và khoáng chất cho bé. Trong bữa ăn cần có thêm các món ngon miệng, màu sắc tươi tắn như: xà lách trộn dầu giấm, xà lách trái cây. Tập cho bé quên các loại bánh ngọt, bánh kem, kem… và thay thế bằng: trái cây xắt nhỏ, sữa chua trộn trái cây (trái cây thay đổi mỗi ngày), rau câu trái cây…
Song song với việc thay đổi các món ăn, cần “chỉ điểm” cho bé biết giá trị của các món: ví dụ ăn đùi gà giúp cơ bắp rắn chắc, ăn rau giúp không bị táo bón, ăn đồ chiên lâu tiêu, mau mệt mà còn bị béo phì… Bé sẽ cảm nhận và tự quyết định. Tăng cường vận động của bé bằng cách cho đi mua và lựa chọn thức ăn, tham gia nấu ăn, chạy đi lấy vật dụng làm bếp cho mẹ thay vì ngồi tại chỗ xem ti vi, chơi game…
Tủ lạnh trong gia đình là nơi tồn trữ thức ăn, cũng là nơi cung cấp năng lượng khổng lồ cho bé nếu chứa các loại thực phẩm mà bé ưa thích: trứng, phô mai, bánh mì xăng uýt, bánh su, bánh kem, bánh ngọt… Vì thế, trong chiến dịch thay đổi thói quen ăn uống còn phải thực hiện “vườn không nhà trống”… tủ lạnh. “Trang hoàng” tủ lạnh bằng sữa chua, sữa chua uống liền, trái cây ít ngọt…