Lạm dụng kháng sinh trước khi vào viện
Theo TS Ngô Quý Châu – Phó Giám đốc, Trưởng Khoa Hô hấp, BV Bạch Mai, tại Việt Nam VPCĐ là bệnh nhiễm khuẩn phổi xảy ra ngoài BV, chiếm 12 – 14% các bệnh về phổi. Vào thời điểm này khi tiết trời lạnh lúc khô hanh, lúc ẩm ướt là điều kiện thuận lợi cho phế cầu Steptococcus pneumoniae, Haemophilus Influenzea và virus cúm A (H5N1, H1N1), SARS phát triển mạnh. Tuổi cao, nghiện rượu, suy giảm miễn dịch là các yếu tố nguy cơ mắc bệnh cao. Ngoài ra những người bị chấn thương sọ não, hôn mê, mắc các bệnh phải nằm điều trị lâu, nằm viện trước đó, có dùng kháng sinh trước khi bị viêm phổi, giãn phế quản, mắc bệnh phổi mạn tính, nghiện rượu, thuốc lá, thuốc lào, gặp lạnh, cúm cũng có nguy cơ cao mắc VPCĐ. Tại Khoa Hô hấp, BV Bạch Mai 5 năm qua, trong số 3.606 BN vào điều trị thì có 345 bệnh nhân mắc VPCĐ. Không ít người bệnh vào viện trong tình trạng biến đổi ý thức, rối loạn cơ chế nuốt, mất chức năng nắp thanh quản nên các chất tiết của hầu họng ở những BN này bị lọt vào khí phế quản, gây viêm phổi.
Đặc biệt chỉ trong 28 tháng gần đây, Khoa tiếp nhận 257 BN tuổi từ 16 đến trên 70 bị VPCĐ. BN vào viện với những triệu chứng sốt nhẹ hoặc sốt cao, sốt thành cơn hoặc sốt cả ngày; ho khan hay khạc đờm; đau ngực, khó thở, mệt mỏi, chán ăn. Khám phổi thấy có hội chứng đông đặc, ran ẩm, ran nổ… Kết quả xét nghiệm tế bào và sinh hóa máu cho thấy: 166 người có lượng bạch cầu cao, 20 trường hợp bị tổn thương chức năng thận, 92 bệnh nhân men gan tăng. Qua thăm khám, các bác sĩ phát hiện có 156 người đã sử dụng kháng sinh trước khi vào viện, trong đó 80 BN được điều trị ở tuyến y tế cơ sở, 15 người điều trị theo đơn của bác sĩ tư, 61 trường hợp tự mua thuốc kháng sinh về điều trị. Điều khiến các nhà chuyên môn lo ngại hơn cả là đã có trên 50% BN không tìm được nguyên nhân gây bệnh, bởi các triệu chứng không xuất hiện đầy đủ và hoàn toàn đặc hiệu, mà có thể gặp ở những bệnh khác như viêm phế quản cấp và mạn, viêm xoang cấp, viêm phế quản mãn và các bệnh không nhiễm khuẩn khác…
Nguyên tắc điều trị và phòng bệnh
Theo TS Ngô Quý Châu, nguyên tắc chính điều trị VPCĐ là làm giảm các triệu chứng (hạ sốt, long đờm, giảm đau…) và các biến chứng nếu có (trụy tim mạch, suy hô hấp, tràn dịch, tràn khí màng phổi). Tại Khoa Hô hấp, BV Bạch Mai, việc điều trị VPCĐ thường dựa vào dịch tễ và sự kháng thuốc từng vùng, phụ thuộc vào tính nhạy cảm, thói quen, kinh nghiệm của thầy thuốc. Việc điều trị phải dựa hoàn toàn vào các xét nghiệm để điều chỉnh thuốc kháng sinh cho hợp lý và có hiệu quả. Để phòng VPCĐ hiệu quả, mọi người cần bỏ thuốc lá, thuốc lào; chủ động tiêm các loại vắcxin phòng cúm và các virus, vi khuẩn khác. Ngoài ra vào mùa này khi ra ngoài, cần đeo khẩu trang. Thường xuyên súc họng bằng các nước sát khuẩn họng, miệng có tinh dầu bạc hà. Đặc biệt khi có hiện tượng nhiễm khuẩn đường hô hấp trên, nên điều trị sớm, tích cực bằng viên nang mềm Ezibo, ngậm chanh muối, mật ong-gừng, mật ong-chanh và ăn đủ chất đạm, vitamin, chất khoáng. Làm việc, nghỉ ngơi, rèn luyện thể dục hợp lý, tránh lạnh đột ngột (không tắm lạnh, ăn đồ nguội, uống nước quá lạnh…). Khi khó thở tăng lên, sốt cao liên tục 4 ngày, rối loạn ý thức hoặc không ăn uống được cần đến BV ngay.